<p>COP31 Antalya’da sürerken, alternatif forumlarda yaşam alanlarını savunanların, emekçilerin ve araştırmacıların buluşması, iklim krizine karşı hangi toplumsal güçlerin, nasıl bir gelecek kurabileceği sorusunu gündeme taşıyor.</p>
<p>Geçen hafta yayımlanan Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı da bu arayışın aciliyetini gösterir nitelikte bir belge oldu. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2027-2029 planı, 17 sektör ve 77 eylem üzerinden yeşil ve dijital dönüşümün çalışma hayatına etkilerini ele alıyor. “Kimseyi geride bırakmama”, sosyal koruma ve katılımcılık vaatleri taşıyor. Plan, işletmelerin ve işgücünün değişen rekabet koşullarına uyum sağlamasına odaklanıyor. Öncelik, şirketlerin Avrupa Birliği’nin karbon düzenlemelerine uyum sağlayarak ihracat pazarlarını koruması ve çalışanların yeni üretim yöntemlerine hazırlanması.</p>
<p>Ancak gerçekte geçişin adil olup olmayacağı, üretimin yönünü belirleyen güç ilişkilerinin değişip değişmediğine, dönüşümün maliyetinin kime yüklendiğine ve kazanımlarının kime kaldığına bağlı olacak. Bu açıdan temel sorunlardan biri olan Türkiye’nin uluslararası işbölümündeki bağımlı konumu, değiştirilmesi gereken bir ilişki olarak tartışılmıyor. Daha ziyade o konum içinde rekabet gücünün nasıl korunacağı sorusu öne çıkıyor. Emekçilerin geleceği de bu hedefe “uyum sağlayabilmelerine” bağlanıyor.</p>

<p style="text-align: center;">✦  ✦  ✦</p>
<p>Nitekim strateji, düşük karbonlu üretime geçişle dijitalleşmeyi, işgücünün yeni beceriler kazanması gereken iki dönüşüm olarak birlikte ele alıyor. Bu yaklaşımın somut karşılıklarından biri, MESEM müfredatının ‘yeşil ve dijital beceriler’ doğrultusunda güncellenmesi. Böylece iklim politikası, eğitim sistemini işletmelerin işgücü ihtiyacına göre düzenleyen mevcut anlayışa bağlanıyor.</p>
<p>Elbette burada mesele, müfredata hangi becerilerin ekleneceğinin ötesinde MESEM’in yoksul ailelerin çocuklarının erken yaşta çalışmak zorunda kalmasını işletmeler için ucuz işgücü olanağına dönüştürmesinde yatıyor. Bu modele “yeşil beceriler” eklenmesi, eğitim hakkının sermayenin ihtiyaçlarına tabi kılındığı gerçeğini değiştirmeyecek.</p>
<p>MESEM örneğinde sorun, çocukları çalışmaya mecbur bırakan koşulların değiştirilmesi yerine, bu koşulların işletmelerin ihtiyaçlarına uygun biçimde yönetilmesi. Aynı yaklaşım, üretimden koparılan köylünün geleceğini yalnızca başka bir işe hazırlanmasında aradığında da karşımıza çıkıyor. ‘Uyum’ böylece emekçilerin seçeneklerini daraltan politikaları sorgulamadan, bu politikaların sonuçlarını yeşil dönüşümün gerekleri olarak meşrulaştırıyor. Oysa çocuğun eğitimini sürdürebilmesi de köylünün toprağında üretmeye devam edebilmesi de güvence altına alınması gereken birer haktır. Bu hakları tahrip eden politikalar sürerken, geriye kalan seçeneklere uyum sağlamak çözüm olamayacaktır.</p>
<p style="text-align: center;">✦  ✦  ✦</p>
<p>Bu anlayışla yürütülen iklim politikası, ‘adil geçiş’ adı altında, çalışma hayatından eğitime, toprağın ve suyun kullanımına kadar yaşamın farklı alanlarını sermayenin değişen ihtiyaçlarına uyarlamaya hizmet etmekten başka bir işleve sahip değil. Bu nedenle adil geçiş, sermayenin yaşam üzerindeki belirleyiciliğini sınırlayan kamusal bir dönüşümü gerektirir. Toprağı ve suyu korumak, geçim güvencesini sağlamak, üretimi halkın ihtiyaçlarına göre planlamak bu dönüşümün birbirinden ayrılamaz parçalarıdır.</p>
<p>Alternatif forumların aciliyeti de burada. İklim adaleti, neyi, nerede, kimin ihtiyacı için üreteceğimiz üzerinde söz ve karar hakkını gerektirir. Forumlarda bir araya gelen mücadelelerin ortak bir siyasal talebe dönüştürebileceği şey de bu karar hakkıdır. Kısacası geçişin adil olup olmayacağını, yönünü kimin belirlediği tayin edecektir.</p>