COP31: Yeşile boyamadan fazlası yapılıyor
COP31 iklim krizine çözüm üretmekten çok küresel sermayenin enerji, madencilik ve hammadde üzerindeki yeni paylaşım mücadelesine hizmet ediyor. Yeşil dönüşüm söylemi, fosil yakıt yatırımları ve eko...
<p>COP31’in Türkiye’de olmasına ve sponsorları arasında Cengiz Holding gibi, AKP döneminin çevre düşmanı projelerinin mimarı “beşli çete” üyelerinin bulunmasına sosyal medyada gösterilen tepkilere değinmek istiyorum. Bu tepkiler, COP zirvelerinin amacının ve işlevinin bilinmemesinden kaynaklanıyor. COP zirvelerinin adının “iklim zirvesi” olması ve hegemonik iklim söylemi, bu zirvelerde hükümetlerin, STK’lar ve şirketlerin bir araya gelip “iklimi kurtarmak” için müzakereler yaptığı intibasını uyandırıyor. Fakat işin aslının bu olmadığı çoktan ifşa olmuş durumda. Greta Thunberg’in dediği gibi, bu zirveler “yeşile boyama” zirveleri. Sadece son yıllarda bu hale gelmedi elbette, başından itibaren böyleydi. Fakat sadece “yeşile boyama” yapılmıyor COP’larda.</p>
<p>COP zirveleri, küresel ekonominin yönetimi için gerçekleştirilen zirvelerden biri. Küresel üretimin ve ticaretin temel sektörlerinden biri olan enerji sektörü üzerinden yeni teknolojik, finansal ve ekstraktivist bağımlılık ilişkilerinin reorganize edilmesini amaçlıyor. “İklim krizi” bu reorganizasyonun kılıfı olarak işlev görüyor. Üretim ve enerji sistemlerinin düşük karbonlu teknolojiler, altyapılar ve hammadde tedarik ağları üzerinden yeniden yapılandırılması ile yeni yatırım alanları yaratıyor. Emperyalist tekeller (sadece yenilenebilir enerji şirketleri değil, fosil yakıt şirketleri de), “karbon ticaret sistemi” üzerinden yeni bir uluslararası ticaret sistemi kurarak hem kendi aralarındaki rekabetin kurallarını hem de bağımlı yeni/yarı sömürge ülkelerin ekonomilerini bu temelde dönüştürmeye zorluyorlar. Yeni/yarı sömürge ülkelerin hükümetleri ve şirketleri de bu baskılar karşısında yeni kredi ve fonlardan faydalanmak için emperyalist patronları ile pazarlıklar yapıyor, “doğal kaynakları”nı ve “insan kaynakları”nı paraya çevirmek için bütün yeteneklerini sergilemeye çalışıyorlar. Dolayısıyla bu zirvelerin Polonya, Mısır, Azerbaycan, BAE ve Türkiye gibi hem demokrasilerin rafa kaldırıldığı ülkelerde gerçekleştirilmesi hem de zirvenin sponsorlarının fosil yakıt şirketleri, çevre düşmanı projelerin uygulayıcısı şirketler olması gayet işin fıtratına uygun normal bir durumdur. Ve zirveler eskiden beri buna uygun olarak gerçekleşmiştir, konjonktüre göre görünümü değişmiştir sadece.</p>
<p style="text-align: center;"><strong>*****</strong></p>
<p>COP31’in daha öncekilerinden tek farkı Türkiye ve Avustralya’nın ortak yönetiminde gerçekleştiriliyor olması. Hükümet “Dünyanın Geleceği Türkiye’de” gibi oldukça havalı bir sloganla kendi rolünü abartmasına rağmen oldukça sınırlı bir rolü olacak. Aslında hükümetin asıl ilgilendiği “kongre turizmi.” Konferansın altyapı, güvenlik, akreditasyon vb. süreçlerini yürütme işleri Türkiye’ye ait. Hatta otelciler bir ekip tarafından Antalya’daki bütün otellere “el konulduğunu”, odaların bir kısmının tamamen kendilerine ayrıldığını ve otel sahiplerine kalan kısmının da oda fiyatını belirleyerek ondan da pay istediklerini ifade ediyorlar. Mantık basit, zirveyi Antalya’ya biz getirdik, rantını da biz yeriz!</p>
<p>Avustralya ise zirvenin teknik karar alma süreçlerini ve ülkeler arasında iklim politikaları üzerine yürütülen resmi müzakere oturumları yönetmekle görevli. </p>
<p>Türkiye’nin COP31 atraksiyonu, zirveden kısa bir süre önce başlattığı Depozitosu Olan Ambalajlar uygulamasını ve Emine Erdoğan “himayesinde” (onursal başkanı) olduğu ilan edilen Türkiye Çevre Ajansı’nın “Sıfır Atık” kampanyasını küresel bir model olarak sunmaktan öteye gitmiyor. Vakıf faaliyetleri için kamu kaynağı kullanmadığını söylüyor. Fakat hangi uluslararası fonlardan para alıyor, hangi özel şirketler bağışçı, 2023'ten bugüne yıllık gelir ve giderleri ne kadar, kamu kurumlarıyla yaptığı protokoller kapsamında ayni veya nakdî destek alıyor mu, gibi birçok sorunun yanıtı açık değil.</p>
<p>Depozito İade Sistemi dünyada uzun zamandır kullanılan bir sistem. Kuşkusuz Türkiye’nin bu konuda da eşi benzeri yok. Çünkü bilindiği gibi, 2021–2024 döneminde toplam yaklaşık 2,67 milyon ton plastik atık ithal etti. 2024 yılında dünyanın en büyük plastik atık ithalatçılarından biriydi. Ayrıca 19 işçinin canına kıyan HABAŞ gibi tesislerin yoğunlaştığı Aliağa’daki gemi geri dönüşüm sektörünü de eklemek gerekiyor. Çukurova Üniversitesi’nden Prof. Dr. Sedat Gündoğdu’nun oluşturduğu plastik geri dönüşüm tesisleri yangın haritası çalışmasına göre 2020–2024 döneminde en az 460 yangın çıktı. </p>
<p style="text-align: center;"><strong>*****</strong></p>
<p>Türkiye’nin “çevre dostu” sicili elbette bu kadar da değil. Türkiye, Batı ülkelerinin bazı hammadde ve ara mallarda Çin’e uyguladığı sınırlamalardan oluşan boşluğu doldurmak için madencilik sektörünü “milli güvenlik” açısından stratejik sektör olarak belirledi ve madenciliğin ekonomideki payını yüzde yüz arttırma hedefi koydu. 12. Kalkınma Planı’nda açıklanan bu hedefler doğrultusunda MAPEG, Polen Ekoloji Kolektifi tarafından yayımlanan rapora göre, 2 milyon hektardan fazla alan ihaleye çıkarıldı ve bir milyon hektarı satıldı. Satışı yapılan sahaların 468 adeti bin hektardan büyük mega maden sahası. 266 ilçenin tamamı maden sahası ilan edilmiş durumda. Trakya ve Diyarbakır’ın neredeyse tamamı ise petrol, kaya gazı arama sahası ilan edildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Beyaz Saray’da Trump’la gerçekleştirdiği zirvenin hemen akabinde de maden ve enerji şirketlerine her türlü kolaylığı sağlayan “süper izin/talan yasası”nı çıkardı.</p>
<p>COP’un felsefesi, bütün bu dönüşümün şirketler eliyle ve piyasa mekanizmalarıyla gerçekleştirilmesi ama kamu kaynakları kullanılarak veya kamu güvencesi verilerek! Trump destekli “müşfik monarşi” Erdoğan rejiminin fon vurgununun bir başka versiyonu bile diyebiliriz buna. </p>
<p>Dolayısıyla bizi ilgilendiren, yeni bir soygun ve sömürü düzeninin nasıl kurulduğu, işlediği ve buna karşı kendimizi nasıl koruyacağımız. Bugün, tahminler uzun vadeli iklim değişikliğinin +1,5 °C eşiğinin Ocak 2028'de ulaşılabileceğini öne sürüyor. 2008'de bu eşiğin 2040'tan sonra gerçekleşeceği öngörülüyordu. Küresel ekonomide elektrifikasyon, yapay zekâ, insansız savaş sanayii teknolojilerine bağımlılık arttıkça yeni ekstraktivizm dalgası ve bunun için de yeni paylaşım savaşları gelişiyor. Kapitalist sınıfın bu gidişatı durdurma şansı da olanağı da yok, böyle bir niyeti de yok. Kapitalizm canlı emeği ve doğayı ölü meta haline getirerek servet yaratan bir sistemdir. İklim değişikliğinde ise doğası gereği bugünkü emisyonlar, ekosistem kayıpları etkisini uzun vadede gösterir. Sermaye kısa görüşlüdür, yarınki kârını düşünür. Dolayısıyla kapitalizmin bu ilerlemesinin bedelini emekçiler ve doğa ödüyor. Bundan kurtulmak için örgütlenmek, direnmek ve mücadeleden başka bir seçenek yok.</p>