<p>Günün devamında ise iklim adaleti için hukuki mücadele araçları, ekoloji haberciliği, şirketlerin doğa üzerindeki etkileri, hayvan hakları, endüstriyel tarım ve iklim krizinin halk sağlığına etkileri tartışılacak.</p>
<h2>TÜRKİYE TARAF OLMALI</h2>
<p>İlk oturumda konuşan Uluslararası Karşılaştırmalı Çevre Hukuku Merkezi (CIDCE) Başkanı Prof. Dr. Michel Prieur, iklim ve çevre hukukunda hâkimlerin ve avukatların rolüne dikkat çekti. Çevre davalarında adalete erişimin önündeki engellerin kaldırılması gerektiğini belirten Prieur, Türkiye'nin Aarhus Sözleşmesi'ne taraf olmadığını hatırlatarak, “Türkiye'den mümkün olan en kısa sürede Aarhus Sözleşmesi'nin bir parçası olmasını talep ediyorum. Çünkü çevresel meselelerde adalete erişimi açmanın tek yolu bu” dedi.</p>
<p>İklim değişikliği ile insan hakları arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu söyleyen Prieur, Uluslararası Adalet Divanı'nın iklim yükümlülüklerine ilişkin danışma görüşünün ardından BM Genel Kurulu'nda kabul edilen kararın oylamasında Türkiye'nin çekimser kalmasına tepki gösterdi. Prieur, “Karar vermeden önce gözlemlemeyi tercih ediyoruz. Yalnızca çekimser, ne lehte ne aleyhte. Bu üzücü” ifadelerini kullandı.</p>
<p>Yargı kararlarının uygulanmasının önemini vurgulayan Prieur, iklim felaketleri nedeniyle yerinden edilen kişilere özel insan haklarının tanınması gerektiğini söyledi. Konuşmasını hükümetlere ve ekonomik aktörlere yönelik eleştiriyle tamamlayan Prieur, “Söylediklerinize inanamayız çünkü ne yaptığınızı görüyoruz” dedi.</p>
<h2>TEKNİK BİR SORUN DEĞİL</h2>
<p>Ardından konuşan Dr. Julien Prieur ise iklim adaletinin yeni bir sorumluluk modeli olduğunu belirterek iklim krizinin tarihsel sorumluluk ve eşitsizlikler üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. 1915-2010 yılları arasında kümülatif küresel CO2 emisyonlarının yüzde 71'inden gelişmiş ülkelerin sorumlu olduğunu hatırlatan Prieur, iklim felaketler nedeniyle yerinden edilenlerin haklarının korunması gerektiğine dikkat çekti. vurgulayan Prieur, örgütlerinin 2005 yılından bu yana bu kişilere ilişkin bir sözleşme taslağı hazırladığını belirtti. Kayıp ve zarar kavramının resmî bir tanımının bulunmadığının da altını çizdi.</p>
<p>Antalya'da düzenlenecek COP31'e ilişkin değerlendirmelerde bulunan Prieur, iklim krizinin yalnızca teknik ve teknolojik çözümlerle ele alınamayacağını söyledi. Prieur, “Asıl sorun hâlâ yaşam biçimimizle ilgili. Fosil yakıtlardan vazgeçmeye hazır mıyız? Dolayısıyla konforumuzdan vazgeçmeye hazır mıyız? Çünkü iklim değişikliği teknik bir sorun değildir” ifadelerini kullandı.</p>
<h2>HUKUKUN ETKİLİLİĞİ ÖLÇÜLMELİ</h2>
<p>İlk oturumun üçüncü konuşmacısı Dr. Laurent Vassallo, çevre hukukunun son 50 yılda gelişmesine rağmen çevre krizlerinin arttığına dikkat çekerek “Dolayısıyla çevre hukuku ne işe yarıyor diye sorabiliriz” dedi. Hukukun üç temel ayağının meşruiyet, yasallık ve etkililik olduğunu belirten Vassallo, çevre hukukunda etkililiğin zayıf kaldığını söyledi.</p>
<p>CIDCE’nin çevre hukukunun etkililiğini ölçmek amacıyla hukuki göstergeler geliştirdiğini belirten Vassallo, bu göstergelerin yasaların varlığını, içeriğini, uygulanması için gerekli kurumları, yetkileri ve mali kaynakları değerlendireceğini anlattı. Vassallo, “Hukuki göstergelerin amacı da budur: Yasanın belirsiz olmasını önlemek. Yasayı açıklığa kavuşturmak” ifadelerini kullandı.</p>
<p>Geliştirilen altı gösterge ailesinin iklim değişikliği yasalarına uyarlanmasını önerdiklerini belirten Vassallo, Paris Anlaşması ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları kapsamındaki devlet taahhütlerinin yerine getirilip getirilmediğinin bu yöntemle ölçülebileceğini söyledi.</p>
<p>Devletlerin uluslararası sözleşmeler kapsamında çok sayıda raporlama yükümlülüğü bulunduğunu, bunun da uygulamada zorluk yarattığını ifade eden Vassallo, hukuki göstergelerin devletlerin verdikleri sözleri yerine getirip getirmediğini ölçebileceğini belirtti. Vassallo, “Hukuki göstergeler bu güveni ölçmek için vardır. Dolayısıyla demokrasinin güvencesidirler” dedi.</p>
<h2>EMİSYON HESABI YETMEZ</h2>
<p>CIDCE’den Lucie Brouwer, gemilerden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının azalmasının devletlerin hukuki yükümlülüklerini yerine getirdiği anlamına gelmediğini söyledi. Karbon yoğunluğu ve karbonsuzlaşma ölçütlerinin yalnızca sektörün daha az emisyon üretip üretmediğini gösterdiğini belirten Brouwer, “Yasalar kabul edildi mi, uygulandı mı ve yürürlüğe konuldu mu? En kırılgan devletler için erişilebilir mi?” diye sordu.</p>
<p>Hukuki göstergelerin bu kör noktayı ortaya çıkardığını vurgulayan Brouwer, altı temel ölçüt üzerinden devletlerin yükümlülüklerinin değerlendirilebileceğini söyledi. İncelemenin yalnızca filolardan kaynaklanan emisyon miktarına değil, devletlerin davranışlarına odaklanması gerektiğini belirterek “Sorgulamanın konusu, yalnızca devletlerin filolarından kaynaklanan emisyon miktarı değil, devletlerin davranışları olmalıdır” dedi.</p>
<p>Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nin deniz çevresini korumaya ilişkin hükümlerini hatırlatan Brouwer, Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi’nin 2024 tarihli danışma görüşünün de insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının deniz çevresinin kirlenmesine katkıda bulunabileceğini doğruladığını aktardı. Mayıs 2026’da onaylanan IMO Net Sıfır Çerçevesi’nin henüz yürürlüğe girmediğini belirten Brouwer, Aralık ayında kabul edilmesi beklenen çerçevenin getireceği yükümlülüklerin de hukuki göstergelerle değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.</p>